Auteursarchief: Overleg Cultureel Erfgoed Overleg Cultureel Erfgoed

Cultuurprotest: Cultureel-erfgoedsector pleit voor een meerstemmige toekomst

(Afbeelding: Collectie KU Leuven Bibliotheken – Flandrica.be)

Polyfonie voor het Vlaanderen van de toekomst!

Collega’s

Sinds vrijdag 8 november heeft de brede cultuursector zicht op de beleidsvoorstellen in de nota Cultuur, Jeugd en Media voor de periode 2019 – 2023. Tegelijk bezorgde de Vlaamse Regering ook een begrotingsvoorstel voor 2020 aan het Vlaams Parlement, waarin de schaar wordt gezet in de middelen voor cultuur. Cultureel erfgoed lijkt daarbij gespaard. Althans qua budget.


Of toch niet? Want de cultureel-erfgoedsector werkt niet geïsoleerd van de rest van de culturele sector of maatschappij. En waarin worden de bespaarde middelen straks geïnvesteerd?

Vele stemmen uit de brede cultuursector lieten zich al horen op de podia, op de straat, op de sociale media…  Op dit Groot Onderhoud in het teken van meerstemmigheid willen we als verzamelde erfgoedsector ook onze stem laten horen in het debat.


Omdat we geloven dat investeren in cultureel erfgoed een investering is in de toekomst. Omdat we solidair willen zijn met onze collega’s uit de kunsten, uit het socio-cultureel werk. Want de kracht van polyfonie (die trouwens zijn bakermat vindt in Vlaanderen) zit in de wisselwerking tussen verschillende stemmen. Wie raakt aan één zanglijn, verstoort de samenzang.

Polyfonie: Elke Canon is meerstemmig

Welke rol wil het cultureel erfgoedveld opnemen in het maatschappelijke debat? En waar begint en eindigt deze rol? Bij het stimuleren van reflectie, bij het aanjagen van debat, of bij het ‘neutrale’ presenteren? Kan dit überhaupt wel? Iedere inhoudelijke en vormelijke beslissing bepaalt mee wie wel en wie niet wordt aangesproken. Wat wel of niet in beeld wordt gebracht. Vandaag staan we hier op deze sectordag rond ‘Conflict en meerstemmigheid’ om met de verschillende deelsectoren het gesprek aan te gaan en resoluut te kiezen voor de rijkdom van de polyfonie.

Deze muzikale vernieuwing die ooit in onze regio ontstond en van daaruit de wereld heeft veroverd, is een goede metafoor voor wat zich vandaag in onze sector afspeelt. In onze musea, bibliotheken, archieven en verenigingen weerklinkt een prachtige samenzang van de diverse soorten erfgoed, van de grote en kleine verhalen, van het economisch kostbare tot het emotionele waardevolle, erfgoed van iedereen die vandaag in en aan Vlaanderen mee bouwt.

Wij geloven in het fijnmazige netwerk van erfgoedspelers dat zo typisch is voor Vlaanderen. In al die cultureel-erfgoedorganisaties, dienstverleners en verenigingen die elk vanuit hun perspectief zorgen voor erfgoed en tradities. Zíj vormen sámen al jaren de Vlaamse canon. Wij houden daarom geen pleidooi voor één register, voor één perspectief, voor één enkel Museum van de Vlaamse Geschiedenis. We pleiten juist voor véle, vanuit pluralistische waarden. Ons werk gaat niet enkel over de grootsheid van één Vlaams verleden, maar over een dynamisch proces, over wat mensen vandaag koesteren en belangrijk vinden, en welk erfgoed we kunnen doorgeven aan nieuwe generaties. Dat erfgoed komt uit àlle hoeken en lagen van de samenleving.

Investeren in het bestaande, historisch gegroeide weefsel, versterkt het opgebouwde geheugen en de verwevenheid ervan met de veranderende samenleving. In samenspraak met beleidsmakers en vertegenwoordigers van de erfgoedgemeenschappen kunnen we deze opdracht ook in de toekomst autonoom oppakken vanuit onze professionele deontologie. Het is ook vanuit die houding dat we graag de dialoog aangaan met o.m. het beleidsdomein toerisme of onderwijs om ervoor te zorgen dat erfgoed niet louter instrumenteel wordt ingezet om economische of ideologische doeleinden te realiseren.

Solidair en toekomstgericht: bouwen aan het erfgoed van morgen

Elke generatie heeft recht op zijn erfgoed, op zijn “Vlaamse Meesters”. Nu wordt de blik gericht op Breugel en Van Eyck, maar dat mag ons niet blind maken voor hedendaagse ontwikkelingen en de prille creativiteit die vandaag broeit. Er is immers een directe samenhang tussen de kunstensector, het sociaal-cultureel werk en de erfgoedspelers.

Wie beknibbelt op subsidies voor de kunsten, wie raakt aan het verenigingsleven, raakt ook aan de erfgoedsector, aan het ‘erfgoed-to-be’. Een druppelende projectsubsidiekraan laat de innovatie verdorren, ze droogt de humuslaag uit die onze sector en maatschappij voedt, ze sluit de cultuursector af van de moeilijk bereikbare maatschappelijke doelgroepen.

Een generieke besparing van 6% en een besparing van 60% op de projectmiddelen bij onze cultuurcollega’s hypothekeert de toekomst, ook die van erfgoed. De geschiedenis leert ons dat dit leidt tot een braindrain van Vlaams talent naar andere landen. Vandaag lonkt Duitsland met een verhoging van de culturele middelen met 9%.

Investeer: lokaal én globaal!

De Vlaamse regering droomt van internationaal excelleren, van erfgoed als verbeeldend exportproduct. De historische achterstand en tekorten waar de sector mee kampt, steken echter schril af tegen deze ambities: in de erfgoedsector die financieel naar adem hapt, gaat internationale export vaak ten koste van de eigen dynamiek en de autonomie van het erfgoedwerk vandaag.

De erfgoedsector smeekte al jaren om een stijging van de middelen om minstens het niveau van onze buurlanden te kunnen halen. De Vlaamse overheid heeft eind 2018 deze nood gelenigd en 9,6 miljoen euro extra uitgetrokken voor musea, archieven, erfgoedbibliotheken en landelijke dienstverlenende rollen. Met de besparing van 3% wordt hiervan meteen 1,4 miljoen teruggenomen. Daarnaast zou ook ons steunpunt FARO met 8% beknot worden. De beslissing over de erfgoedconvenants die lokaal en regionaal werken wordt volgend jaar pas genomen. Zij moesten het voorbije decennium tot 20% inleveren, terwijl de verwachtingen enkel toenemen. En dan kijken we enkel naar de Vlaamse financiering. Lokale besturen nemen hun financiële verantwoordelijkheid voor de sector op, maar gaan ook over tot besparingen.

De erfgoedsector wil zelf ook op internationaal niveau meekunnen, op voorwaarde dat deze niet ten koste gaan van de kracht en ecologie van het werkveld. We zijn ook bereid om op te zoek te gaan naar aanvullende financiering om de tekorten in te perken. Alleen is het huidige kader niet aangepast aan de mogelijkheden. We vragen dat er de volgende jaren wordt ingezet op het ontwikkelen van fiscale tools die het mogelijk maken om bijkomende financiering te ontwikkelen (tax shelter en andere) en een indemniteitsregeling om grote tentoonstellingen betaalbaar te maken.

Investeren in de creatieve sector, cultuur – en erfgoedsector loont. Pascal Cools, directeur van Flanders DC toont aan dat er 171.265 mensen in de creatieve sector werken die samen voor 12,5 miljard euro aan toegevoegde waarde creëren. De tewerkstelling in de creatieve sector groeide met 26%, die van de Vlaamse economie in het algemeen met 6%. Gerichte investeringen in de noden die de Vlaamse erfgoedorganisaties consequent hebben aangekaart, kunnen zorgen voor een bijkomend positief vliegwieleffect in de brede samenleving. Daarmee vormen we niet alleen “een bron van verbazing, informatie, emotie, vreugde, schoonheid en vertier maar ook een economisch powerhouse”, aldus de directeur van het Departement Economie, Wetenschap en Innovatie van de Vlaamse overheid.

We horen graag dat er 2 miljoen extra wordt aangekondigd. Echter, waarin precies wil de regering straks die extra middelen – die eerst ook via besparingen van 3% worden bijeen gebracht – investeren? Als sector vragen we aan Minister Jambon om hierover in dialoog te kunnen gaan.

Verdeling werkingssubsidies 2019-2023 bekend

Op voorstel van minister van Cultuur Sven Gatz, heeft de Vlaamse Regering de vijfjarige werkingssubsidies 2019-2023 voor cultureel-erfgoedorganisaties verdeeld. In totaal stijgt de subsidiepot met 9,6 miljoen extra middelen tot ruim 37 miljoen euro per jaar. Met die historische structurele injectie krijgt de sector na lang aandringen opnieuw adem en groeikansen.
De werkingssubsidies in deze ronde konden aangevraagd worden door:

  • collectiebeherende organisaties: musea, culturele archiefinstellingen en erfgoedbibliotheken;
  • landelijke dienstverlenende organisaties die aan andere actoren diensten aanbieden rond de zorg voor en de omgang met cultureel erfgoed;
  • een organisatie die de cultureel-erfgoedwerking opneemt voor het immaterieel cultureel erfgoed.

Een uitgebreid verslag vind je hier

soort aanvraag  bedrag 2018 beslissing stijging vs. 2018 (afgerond) % stijging vs. 2018
1. cultureel-erfgoedinstellingen  4.900.000  5.350.000  450.000  9% 
2. musea – gevraagde indeling: landelijk  8.926.000  14.039.000  5.113.000  57% 
3. musea – gevraagde indeling: regionaal  2.869.730  3.387.000  642.000  22%1 
4. Culturele archiefinstellingen – gevraagde indeling: landelijk  7.356.893  8.626.000  1.269.000  17% 
5. Culturele archiefinstellingen – gevraagde indeling: regionaal  75.000  115.000  40.000  53% 
6. Erfgoedbibliotheken – gevraagde indeling: landelijk  300.000  300.000  100%
7. Landelijke dienstverlenende rollen  3.790.346  4.948.000  1.483.000  39%² 
8. Organisatie Immaterieel Cultureel Erfgoed  188.137  428.000  240.000  128% 
totaal  28.106.106  37.193.000  9.537.000  32%

wegvallen subsidie aan ZOET werd niet meegerekend in de daling van de subsidiebedragen

2 continuering subsidie OKV/Lukas buiten het Cultureelerfgoeddecreet werd niet meegerekend in de daling van de subsidiebedragen

De inhaalbeweging ingezet: 9.6 miljoen extra voor cultureel erfgoed

Na de begroting van de Vlaamse Regering die gisteren werd voorgesteld, is het ­zeker dat de culturele erfgoedsector meer middelen krijgt als voordien. Het huidige bedrag van 27,6 miljoen euro per jaar wordt met 9,6 miljoen euro opgetrokken. Hoeveel geld elk afzonderlijk museum, archief, erfgoed­bibliotheek of dienstverlenend centrum gaat krijgen, is nog niet beslist. Meer nieuws volgt na 1 oktober. Geert Sels schreef over deze extra middelen een artikel in De Standaard. Je kan dit artikel hier raadplegen.

#wezoudenzoveelmeeruvooruwillendoen

OCE en het Vlaams Museumoverleg zijn een campagne gestart: #wijzoudenzoveelmeervooruwillendoen, een sensibiliseringscampagne voor meer middelen voor cultureel erfgoed in Vlaanderen. Deze campagne loopt tot 21 september, de allerlaatste dag dat de sector kan sensibiliseren en aandacht kan vragen om met de bijkomende investeringsmogelijkheden en het grote potentieel van de cultureel-erfgoedsector in Vlaanderen rekening te houden tijdens de begrotingsbesprekingen van de Vlaamse Regering.

Hoe kunnen erfgoedorganisaties volgens de initiatiefnemers aan deze campagne meewerken?

  • Realiseer zo snel mogelijk een gepersonaliseerde flyer. Op de campagnewebsite en onderaan dit bericht vindt u voorbeelden en sjablonen per deelsector om zelf aan de slag te gaan.
  • Leg de flyer ter beschikking aan de balie en motiveer bezoekers om via de website te laten weten dat de erfgoedsector in Vlaanderen een financiële injectie verdient.
  • Neem foto’s van bezoekers met de flyer in de hand.
  • Verdeel foto’s en flyers via de eigen sociale media.
  • Motiveer uw achterban (personeel, bestuurders, vrijwilligers, bezoekers en gebruikers) om naar de site te surfen en deel te nemen aan de poll.
  • Bezorg uw gepersonaliseerde flyer en foto’s aan OCE voor verwerking in de website.

De boodschap die OCE en het Vlaams Museumoverleg met de campagne willen uitdragen is: erfgoed in Vlaanderen is van iedereen en voor iedereen, het is de som van vele prachtige deelsectoren, groot en klein. Als we allemaal samen dit initiatief ondersteunen en iedereen zijn doelpubliek meekrijgt, kan de roep voor meer middelen voor de cultureel-erfgoedsector ook meer gehoor krijgen!

Voor dringende vragen betreffende deze campagne kan u mailen naar info@overlegcultureelerfgoed.be.

Bijlagen:

Sjabloon flyerontwerp : Het sjabloon kan je zelf makkelijk aanpassen met InDesign, of door OCE laat aanpassen door eenvoudigweg een logo en een aangepaste tekst in te sturen. Reken wel op verwerkingstijd bij de laatste optie!

 

Basissubsidiëring voor belangenbehartiging Cultuur

OCE betreurt de beslissing van de Vlaamse regering om de subsidiëring van een aantal belangenbehartigers in het culturele landschap terug te schroeven. OCE heeft als belangenbehartiger geen subsidies ontvangen in het verleden, maar verschillende zusterbelangenbehartigers, waaronder VVBAD, verliezen vanaf 2019 wel hun subsidie.  Dit heeft hoe dan ook gevolgen voor de getroffen deelsector en hun werking. OCE wil dan ook pleiten voor een basissubsidiëring voor alle belangenbehartigers binnen het culturele werkveld.

In het verleden gaf het regeerakkoord al aan dat er een hervorming zou komen voor de koepels, federaties en steunpunten in cultuursector, met het oog op een betere efficiëntie en meerwaarde, vanuit het principe: minder geld naar de bovenbouw, meer geld naar het werkveld. De middelen die hierdoor vrijkomen vanaf 2019, komt er een steunpunt voor de lokale en bovenlokale cultuurwerking. Wat de werking van dit steunpunt precies zal inhouden en op welke verschillende subsectoren dit zich zal richten, is niet geweten.

Een beetje Erfgoeddag in het Vlaams Parlement

Op 20 juni was een deel van de plenaire vergadering gewijd aan cultureel erfgoed. De ministers van de Vlaamse regering werden geconfronteerd met de bezorgdheid van de parlementariërs die deel uitmaken van de commissie cultuur, over de toekomst van de erfgoedsector en de middelen die de sector reeds lang beloofd zijn. OCE juicht het initiatief van de vraagstellers toe. De commissieleden richtten zich niet tot de Minister van Cultuur, maar bevroegen vooral de ministers van andere beleidsdomeinen en hun eventuele bereidheid om als pleitbezorger op te treden voor de verhoging van de middelen voor de erfgoedsector bij de begrotingsronde. De zitting kan online bekeken worden. De bijhorende schriftelijke verslagen staan reeds online.

Op 20 juni kregen de cultureel-erfgoedorganisaties ook het definitieve advies in de bus voor de komende beleidsperiode 2019-2023. Meer informatie over deze adviezen, kan hier gevonden worden.

De voorlopige adviezen: een analyse

In oktober is het zo ver: de grote erfgoedronde. Op 15 mei kregen organisaties die een werkingssubsidiedossier indienden in december 2017 – voor het eerst – een voorlopig advies van de adviescommissie. Door het belang van deze voorlopige adviezen voor de erfgoedsector en om een schatting te krijgen van het budget dat zal vrijgemaakt worden voor cultureel erfgoed, organiseerde OCE een bevraging over de adviezen, alsook een Open OCE, waar medewerkers konden ventileren en van gedachte uitwisselen.

Beknopt verslag van Open OCE

Op 17 mei 2018 vond in het Museum Dr. Guislain Open OCE plaats. Een twintigtal erfgoedmedewerkers uit zowel dienstverlenende als collectiebeherende organisaties namen deel aan deze activiteit. Voorzitter Patrick Allegaert en ondervoorzitster Sigrid Bosmans begeleidden het gesprek. Vanuit een groepsgesprek trachtte OCE een aantal algemene tendensen te construeren betreffende het indienproces, de procedure en de voorlopige adviezen (feitelijke onjuistheden). Vanaf 21 mei organiseerde OCE een bevraging om een aantal algemene tendensen uit de voorlopige adviezen te destilleren. De bevraging werd ingevuld door 57% van de 77 organisaties die een werkingssubsidiedossier indienden in december 2017.

Aanwezigen op Open OCE brachten verschillende vragen bij de voorlopige adviezen naar voren: hoe zwaar weegt de rating door? Zal de administratie ook advies geven, naast de adviescommissie? Hoe zwaar weegt de AS IS tegenover de TO BE? Omdat er tijdens Open OCE de indruk werd gewekt dat er nog te veel rekening werd gehouden met de lijnen van het oude culturele erfgoeddecreet, kwam deze vraag expliciet terug in de enquête naar de sector toe. 77.5% zegt dat hun voorlopig advies verwijst naar de krachtlijnen van het nieuwe decreet. Voornamelijk de interpretatie van de nieuwe functie participatie verhult vele vraagtekens.

OCE bemerkte dat er werd gesproken over gebrek aan transparantie en aan de juiste expertise in de afzonderlijke commissies. Het voelt voor een aantal organisaties aan dat er te veel meningen in de conclusies staan, en minder feitelijkheden. Ook is er veel onduidelijkheid over de eindbeoordeling per onderdeel (met quotering goed, voldoende, …), die niet strookt met wat er in de adviezen vermeld staat. Dit komt ook uit de bevraging.

De plaatsbezoeken en hearings zijn zwaar in rekening gebracht binnen het volledige advies. Daar komt bij dat enkel een korte hearing voor de dienstverlenende organisaties niet correct is ten opzichte van het uitgebreide plaatsbezoek bij de collectiebeherende organisaties. Zowel de dienstverlenende subsector als de SARC heeft dit wel meermaals herhaalt in het ontwikkelingsproces.  Het aanvoelen is dat de introductie van rollen een gemiste kans is: hier is veel werk in gestoken, maar de verwachtingen liggen veel te hoog, waardoor men in feite de aangevraagde rol al moet vervullen om goed te scoren.

Resultaten van de bevraging

Uit de bevraging kwam duidelijk naar voor dat dienstverlenende organisaties meer ontevreden waren over de voorlopige adviezen dan de collectiebeherende.  Bij de collectiebeherende organisaties kunnen bijna 3/4de van de organisaties zich grotendeels vinden in het advies. Dienstverlenende organisaties zijn minder tevreden met de voorlopige adviezen. Het grote deel van alle bevraagde organisaties vindt dat de voorlopige adviezen helder en duidelijk geformuleerd zijn. Een aantal kritische opmerkingen gaan over onduidelijkheden zaken en voor aspecten die anders interpreteerbaar zijn. We verwachten dat deze zaken zullen aangekaart worden in het ingediende repliek.

Ongetwijfeld een essentiële vraag voor vele organisaties: wordt er in de beoordeling een suggesties naar budget vermeld? Bij 14 van de 40 organisaties (35%) stond er in het voorlopige advies een suggestie naar budget, al dan niet positief of negatief. Deze suggestie kan verscholen zitten in een oordeel over de begroting en het gevraagde bedrag, maar bevat uiteraard geen vernoemde bedrag.

De aanvragen werden voor de eerste keer online ingediend via het platform KIOSK. Voor de officiële release van KIOSK heeft OCE dit systeem geevalueerd en de nodige suggesties doorgegeven. Hte nieuwe online platform wordt door de erfgoedsector redelijk goed bevonden, hoewel sommigen het moeilijk vinden om er alle informatie in te krijgen met de tekenbeperking. De vraag is dan ook of elk lid van de juiste commissie wel de bijlagen leest, die toch ook wel van belang zijn.

Na het ontvangen van de voorlopige adviezen, kregen erfgoedorganisaties 10 dagen om repliek tegen feitelijke onjuistheden in te dienen. Het is echter moeilijk te bepalen wat exact een feitelijke onjuistheid is en wat niet. Van de 40 bevraagde organisaties dienen 24 een repliek in (60%). Ook op Open OCE was de teneur over het algemeen dat men repliek ging indienen.

OCE voert al enkele maanden een veldoefening uit en de bevraging en Open OCE passen dan ook direct in deze strategie. De bevindingen zullen worden teruggekoppeld met de commissie cultuur, de adviescommissie en de administratie. Ondertussen zal OCE zijn uiterste best blijven doen om de beloofde financiële inhaaloperatie aan te kaarten bij alle kabinetten, steden, … van de Vlaamse regering, alsook aan het brede publiek.

Erfgoed in de media!

De afgelopen weken waren spraakmakend op het vlak van erfgoed. In mei en juni kropen verschillende actoren in hun pen, met succes. Benieuwd wat er allemaal geschreven werd? Wij maakten een overzicht, lees even mee en vorm uw eigen oordeel.

Save the date: Groot Onderhoud 2018

Vrijdag 9 november 2018 houd je best vrij in jouw agenda. Want dan word je verwacht in Brussel, samen met honderden andere erfgoedwerkers. Die dag verzamelen we in het Vlaams Parlement voor de achtste editie van het Groot Onderhoud van FARO. Samen gaan we werken rond het thema ‘participatie’. En precies daarom nodigen we u uit om na te denken over wat participatie voor u en uw instelling of organisatie betekent. Een thema als dit is immers allesbehalve vrijblijvend. Meer informatie vind je hier.

HERINNERING

Aan de Vlaamse regering

Geachte heer minister-president,
Geachte dames en heren ministers,

Een inhaalbeweging: dat beloofden Vlaamse regeringen al herhaaldelijk aan de cultureel-erfgoedsector. We wachten er nog altijd op.

Erfgoed, beste ministers, dat is een vorm van kapitaal. Een kwaliteitsvolle erfgoedwerking rendeert. Ze leidt in een gemeenschap tot trots, participatie en sociale cohesie, gemeenschapszin. Zo’n erfgoedwerking is ook een bron van ondernemerschap en creativiteit. Ze schept kansen en heeft afgeleide effecten voor het binnen- en buitenlandse toerisme, de creatieve industrie met de bijbehorende werkgelegenheid, het onderwijs, welzijn, inburgering…

Om dat rendement te creëren moet je als sector je kerntaken naar behoren kunnen uitvoeren en mee evolueren met nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en de bijbehorende beleidslijnen. Wij willen niets liever. Wat is daarvoor nodig? Mankracht, kwaliteitsvolle depotruimtes, goed ontsloten collecties en databases, onderzoek, hedendaagse tentoonstellingsruimtes, participatieve erfgoedwerkingen, deskundige dienstverleners.

Geachte ministers, het lukt niet meer met de huidige mensen en middelen. Een paar eenvoudige benchmarkoefeningen met buitenlandse tegenhangers – collectiebeherende organisaties, dienstverleners, het middenveld – maakt snel duidelijk waarom. Als je de kwaliteit van een samenleving onder meer kunt aflezen aan hoe ze met het altijd fragiele en onvervangbare erfgoed omgaat, dan is er in Vlaanderen en Brussel nog werk aan de winkel.

Aan een ondernemende regering als de uwe durven wij daarom – nog eens – vragen: investeer in dat erfgoedkapitaal en zijn mensen, zoals dat al meermaals is aangekondigd. Het klinkt spectaculairder dan het is, maar wij vragen een verdubbeling van de nu schaarse middelen. Het gaat dan nog maar over een fractie van het totale budget Cultuur. U zult ervan versteld staan wat er dan lokaal, landelijk en internationaal allemaal mogelijk wordt in Vlaanderen Erfgoedland, een van Europa’s schatkamers.

Met een vriendelijke groet,

Patrick Allegaert, voorzitter, namens OCE